თქმულებები და ლეგენდები ქართულ გვარებზე

წინამდებარე პროექტი მზადდება სხვადასხვა ავტორთა სპეციალური (გენეალოგიური, ეთნოგრაფიული და სხვ.) შრომებიდან, საისტორიო დოკუმენტური წყაროებიდან, ჩვენს მიერ მოპოვებული ზეპირი გადმოცემებიდან და აგრეთვე ელექტრონული წერილებით მიღებული ინფორმაციიდან.  ზოგიერთი ლეგენდა და თქმულება ქართველ თავად-აზნაურთა გვარების შესახებ გადმოცემული აქვთ ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილებს იმ თხზულებებში, რომლებიც ცალკეა განთავსებული ჩვენს საიტზე. ამიტომ, წინამდებარე ვებ-გვერდზე აღნიშნულ მასალას არ გავიმეორებთ.

ამ პროექტის მიზანია რაც შეიძლება მეტი თქმულება და ლეგენდა მოვიკვლიოთ ქართულ გვარებზე, ერთად შევკრიბოდ ეს მასალა (რაც დღემდე არ გაკეთებულა), ფართოდ გავავრცელოთ და ხელმისაწდომი გავხადოთ იგი ელექტრონული საშუალებებით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სიამოვნებით მივიღებთ და წინამდებარე ვებ-გვერდზე განვათავსებთ თქვენთვის ცნობილ ლეგენდებსა თუ თქმულებებს ქართულ გვარებზე, ლიტერატურიდან თუ ზეპირად თქვენთვის ცნობილ ასეთ ინფორმაციას უშუალოდ თქვენს გვარზე და . .. გთხოვთ ამ ინფორმაციის გამოგზავნის დროს მიუთითოთ მისი წერილობითი ან ორალური/ზეპირი წყარო(ები). ასეთი წყაროების უქონლობის შემთხვევში მისაღებია აგრეთვე ინფორმაცია მხოლოდ თქვენი სახელისა და გვარის მითითებით.

ჩვენ უკვე გაგვაჩნია მრავალი ასეთი მასალა, რომლებიც ჯერ არ გამოგვიქვეყნებია საიტზე. ამიტომ, ქვემოთ გთავზობთ თქვენგან მისაღები და სასურველი ინფორმაციის ზოგიერთ ნიმუშს: 

აგიაშვილი

 

XVII საუკუნეში იმერეთის მეფეს თურქებთან ომი ჰქონია. ომის დროს სხვებთან ერთად მეფის ლაშქარში ომათმათიძეებიც ყოფილან. ერთ ომათმათიძეთაგანს ომში თავისი გმირობით ყველა გაუკვირვებია. მის ვაჟკაცობით აღტაცებულნი იძახდნენ თურმე: “აგია ნამდვილი მამულის შვილი, აგია შვილიო”. მეფეს ამ ომათმათიძის მამაცობით ომი მოუგია და მისი გმირობის აღსანიშნავად ომათმათიძეებისათვის აგიაშვილი უწოდებია.

 

წყარო: გადმოცემა ჩაწერილია ოლღა სოსელიას მიერ სოფელ ტყაჩირში 1948 წ. ივლისს. მთხრობელი ამავე სოფლის მკვიდრი ერისთო კახია (75 წლის). იხ. ო. სოსელია, ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან, ტ. I, თბილისი 1973, გვ. 210.

აგიაშვილი (იმერეთის აზნაურები). არიან მასხარაშვილები ძველად (იხ. იოანე ბაგრატიონი-ბატონიშვილი).

ანჩაბაძე და შონია

თავადი კორსანტელი ანჩაბაძე (ანჩიბეია) თავყრილობაზე ან ტრადიციულ ჯარალუაზე, რომელიც მარიამობაზე იმართებოდა, საპატიო ადგილზე იჯდა. მის ირგვლივ თავადის დაახლოებული პირები იყვნენ. მათ შორის გუსარი შონიაც. ერთხელ გუსარს კორსანტელმა პაპიროსი გაუწოდა. გუსარი შეეკითხა: რატომ თავადიშვილები არ მონაწილეობენ მარულაში, ჯირითში ან ლელოს ბურთშიო. კორსანტელმა მიუგო: რაც კარგი ბიჭები გირევიათ, ყველა თავადების ნაბიჭვრებიაო. გუსარმა დაუყონებლივ უპასუხა: “ბატონო კორსანტელ, შეიძლება მართალს ამბობთ მაგრამ იცოდეთ, თავადებს ვინც მდარე ურევია, ყველა გლეხების ნაბიჭვრები ყოფილანო”.

წყარო: ნიკოლოზ ჯომიდავა, 3000 მეგრული გვარსახელი, თბილისი 2001, გვ. 12-13.

kapanaZe

 ზოგიერთი ენაგრძელი (მაგ. სიმონიკა ღავთაძე) ყოველგვარი მეცნიერული დასაბუთების გარეშე მგელიჭამიებს უწოდებს კაპანაძის გვარს. ისე, ჩვენში დარჩეს და მე, სიმონიკა ღავთაძის ადგილზე სხვის გვარს საერთოდ არ ვახსენებდი და შევეცდებოდი საკუთარი გვარის გამოცვლას თუ არა, გადასხვფერებას მაინც. ჩემი მონაცემებით "ღავთაძე" ძაღლის (სავარაუდოა ცოფიანის) ყმუილ-ზმუილთანაა ("ღავთ-ღავთ") დაკავშირებული, კაპანაძეები კი ... თუმცა რაღა დასამალია, მოგეხსენებათ, გლეხები იყვნენ დასაბამიდან, ოროყიანი თოხებით შემკობილ-შეიარაღებულნი. ერთ-ერთი მათგანი გაჯიქებია ბატონს, მასაც დაუსჯია ურჩი ყმა და ორმოში დამწყვდეული მშიერი მგლისათვის ჩაუგდია. გასულა ცოტა ხანი და აყვირებულა საწყალი... მგელი, არიქა, მიშველეთ, შემჭამა ამ ოხერმა, კაპანაძემო. მივარდნენ თურმე მსახურნი და რას ხედავენ, გაურჭვია თავწაწყვეტილი ასანთის ღერი პირში და იჩიჩქნის კბილებს ეს ჩვენი კაპანაძე წითელქუდას გასახარებლად. მგელი კი... ფაფუ... აღარაა მგელი. ჰოო, მართლა იმ ლექსში რომაა - "ვინ შეჭამა მგელი"-ო, ვინ და კაპანაძემ.

ასეა თუ ისე მე დიდად არ მჯერა ამ მოარული ზეპირსიტყვიერებისა, მითუმეტეს, რომ არცერთი ჩემი ნათესავისათვის არ შემიმჩნევია მგელთან პირადად შეხვედრის სურვილი. მაინც რამოდენა დაკვირვება გმართებს კაცს - შეცდა ერთხელ ის ჩემი წინაპარი, შეჭამა მგელი და მისცა მერე სალაპარაკო სიმონიკა ღავთაძეს და მისთანებს. თუმცა ერთხელ მღვდელიც შეცდაო. არც ესაა გასამართლებელი საბუთი - მღვდელი რომ შეცდა, ის კაი საქმეზე შეცდა. თუმცა მე, ალბათ შემრცხვებოდა მგელს რომ შეეჭამა კაპანაძე ...

წყარო: ნაწყვეტი თეიმურაზ გრძელიძის მოთხრობიდან "იქ, ზემო იმერეთში"

ნადარეიშვილი

ლეგენდის თანახმად, ნადარეიშვილების წინაპრები ყოფილან იმერელი დიდებულები აგიაშვილები: დადიანს ტივზე დაკრული ჭაბუკი უპოვია, თავის ნანადირევად ჩაუთვლია და გვარად ნანადირევიშვილი (ნანადირეფისკუა) მიუცია.

წყარო: პაატა ცხადაია, გვარები და გვართა დასახლებანი სამეგრელოში, თბილისი 2000, გვ. 116.

ოშაყმაშვილი

სოფელ მარტყოფში ალიხევის უბანში მცხოვრები ოშაყაშვილების თქმით, ყველა ოშაყაშვილი მარტყოფელია და თბილისშიც აქედან არიან წასულებიო. მათივე გადმოცემით, მარტყოფში ხევსურეთიდან მოსულან ძმები გვარად წიკლაურები და იმ ბატონის სამსახურში ჩამდგარან, რომელსაც სახელად ოშა ერქვა. შემდეგ ამ ძმებს ბატონისაგან თავი გამოუსყიდიათ, ცალკე დასახლებულან და ოშას დიდი სიყვარულის გამო, მისი სახელის უკვდავსაყოფად, ოშას ყმა შვილები ანუ ოშაყმაშვილები დაურქმევიათ. მათი ჩამომავლობა სამი ძმის ბუდობად სახლობს: ჩვენებიაანი, ჩიორაანი და კოდოხაანი.

წყარო: მარიამ ილურიძე, გვარები და ბუდობებისოფელ მარტყოფში, თბილისი 1998, გვ. 21-22.

ცერცვაძე

სოფელი „ვაჭევი“. ამ სოფელში 300-ზე მეტი კომლია და ყველა ცერცვაძეა ერთი-ორი ოჯახის გარდა. როგორც სოფელში ამბობენ ჩვენი გვარიც ამ სოფლიდან წარმოიშვა. პატარა ლეგენდაც კი არსებობს: სამი კაკალი ცერცვი ჩაუვარდათ მორებში და ამისთვის მორები გადაალაგესო. სოფელში ბორცვზე ულამაზესი და უძველესი სასაფლაოა. ეკლესიაც არის და შუასაუკუნეების ხანის პატარა საყდრის ნანგრევებიც. ვაჭევი ჭიათურის რაიონშია. მეზობელი სოფლებია „კაცხი“, „რგანი“...

წყარო: მომწერა შალვა ცერცვაძემ 2007 . 1 თებერვალს

გიგაური

ხევსურეთში გველეთ-მოწმაო-დათვისიდან გიგაურების აყრა და მათ ადგილში გუდანის ყმა არაბულების ჩასახლება მომხდარა. ამ სოფლებში ადრე გიგაურებს უცხოვრიათ, რისი საბუთი ტოპონიმიკაში დღევანდლამდეც კია შემონახული (“გიგაურთის ველი”). ისინი აქედან ჭართალში და სხვა ადგილებში გადასახლებულან. მათ ნამოსახლარზე შემდეგ დასახლებულან არაბულები, რის გამოც გიგაურებს ყოველწლიურად ხუთ ცხვარს აძლევდნენ თურმე, ადგილის ბეგარას. ამავე დროს იქიდან მომდინარ მლოცავს, რომლებიც გვიანობამდე მოჰყვებოდნენ თავიანთ აქ დარჩენილ ხატებს ხთიშობელს (ღვთიშობელს ? – . .), მთავარანგელოზს, ახალი მოსახლეობა გიგაურის ველთან ეგებებოდა. ხვდებოდნენ ბეგრით და გარდა საკლავებისა, კომლზე მოჰქონდათ თაფლით და ხავიწით სავსე თითო ჯამი.

ამ ბეგარაზე გიგაურ-არაბულები ბრძოლის შედეგად შეთანხმებულან. გიგაურები თავიანთ ადგილს მიჰყვებოდნენ და არაბულებს ბეგარას თხოვდნენ. ხან თივა დაუწვიათ მათთვის, სამჯერ ხარავანიც (ხარების ჯოგი) გაუტაცებიათ და ბოლოს მორიგებულან. დაწესებულ ბეგარას არაბულები მანამ იხდიდნენ, სანამ გიგაურებმა თავიანთ ძველ სალოცავში სიარული არ შეწყვიტეს. 

წყარო: თინათინ ოჩიაური, მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბილისი 1967, გვ. 14. 

    გამოგზავნეთ მოთხოვნა:   მოთხოვნის გამოგზავნამდე გთხოვთ იხილოთ რას გთავაზობთ
 
Geo | Eng
Краткая русская версия
 

 
Copyright © 2006-2010 Georgian Genealogy. All rights reserved.